Χριστουγεννιάτικα κάλαντα Σάμου. Greek traditional carol song from the island of Samos.

Image

Τα ακόλουθα κάλαντα της Σάμου αναφέρονται στην” Άμπελο” .Η θαυμάσια αυτή εικόνα αποδίδεται από μελετητές στον Θεοφάνη Στρελίτζα ή στους επιγόνους του. Το νόημα της εικόνας είναι σαφές, αφού προσδιορίζεται στο κείμενο του Ευαγγελίου που ακουμπά ανοιχτό μπροστά του ο Χριστός, στο οποίο γράφει: «Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή και ο Πατήρ μου ο γεωργός εστί». Στην Καινή Διαθήκη (Ιωάν. 15, στίχ. 1-8) αναφέρεται ότι ο Πατήρ καθαρίζει κάθε κλήμα που είναι καρποφόρο και το κλαδεύει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Πρόκειται δηλαδή για μια παραβολή, στην οποία ο Χριστός παρομοιάζεται με την κληματαριά που δίνει πνευματική ζωή στα κλήματα (τους ανθρώπους), όταν είναι ενωμένα μ’ αυτή, για να καρποφορήσουν. Ο Χριστός ως άμπελος επαναλαμβάνεται συχνά με μεγάλη πιστότητα στην αγιογραφία, με πρώτο διδάξαντα τον αγιογράφο Άγγελο (Κρήτη, 15ος αιώνας). Εδώ η εικόνα είναι αριστουργηματικά δημιουργημένη. Η σύνθεσή της είναι συμμετρική και χωρίζεται –από τον Χριστό και την άμπελο, ως κάθετο άξονα– σε δύο συμμετρικά μέρη. Στα κλαδιά της αμπέλου απεικονίζονται οι Απόστολοι σε αυστηρή διάταξη. Ο Χριστός, που κάθεται στον κορμό της αμπέλου, παρουσιάζεται μετωπικά, ενώ τα χέρια του είναι απλωμένα και ευλογούν. Φορά «αχνορόδινο χιτώνα και χρυσοΰφαντο ιμάτιο». Το φόντο πίσω είναι ο χρυσός κάμπος.
Στην άκρη των κλαδιών, τα οποία με μια έντονη καμπύλη φτιάχνουν ένα είδος θρόνου, κάθονται οι δώδεκα Απόστολοι, έξι σε κάθε πλευρά. Τα ονόματα των Αποστόλων σημειώνονται με βραχυγραφία μέσα στο φωτοστέφανο ή στο πλάι. Οι κορυφαίοι των Αποστόλων, Πέτρος και Παύλος, κάθονται ψηλά και ακολουθούν, σε ζεύγη, στα αριστερά ο Ιωάννης και ο Μάρκος και στα δεξιά ο Ματθαίος και ο Λουκάς, κρατώντας το Ευαγγέλιο. Πιο κάτω απεικονίζονται ο Ιούδας και ο Θωμάς και στην απέναντι πλευρά ο Ιάκωβος, ο Βαρθολομαίος και ο Φίλιππος, οι οποίοι κρατούν τυλιγμένα ειλητάρια.
Ενώ στους προηγούμενους τύπους της αμπέλου ο Χριστός και οι Απόστολοι ήταν ζωγραφισμένοι από τη μέση και πάνω, εδώ παρουσιάζονται ολόσωμοι. Τα φύλλα της αμπέλου καλύπτουν τα κενά με ρυθμικό και διακοσμητικό τρόπο, όπως και τα σταφύλια, που συμβολίζουν την πνευματική καρποφορία χάρη στην ένωση με τον Χριστό. Στο επάνω μέρος του χρυσού κάμπου υπάρχει τίτλος με κόκκινα γράμματα: «Η Άμπελος».
Η αγιογραφία αυτή έχει όλα τα χαρακτηριστικά της Κρητικής Σχολής*, δηλαδή πλούσιες λεπτομερείς πτυχώσεις στα ενδύματα, υπερβατικό και όχι φυσικό φωτισμό των προσώπων, γλυκασμό* στους τόνους, αυστηρότητα στη στάση και στην κίνηση. Απέναντι στην ομοιομορφία της απόδοσης των μορφών υπάρχει η αντίθεση της ποικιλίας, καθώς κάθε Απόστολος αποδίδεται με διαφορετική στάση, ύφος και χαρακτήρα. ( αυγοτέμπερα σε ξύλο του 1550 περίπου στο Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s